Erik Matser: ‘Er is geen epidemie van burnout of ADHD, ons brein is overprikkeld’

Steeds meer medewerkers lopen vast in burnout of totale mentale uitputting. Hij legt uit dat dit komt doordat we zijn vastgekluisterd zijn aan onze schermen. De oplossing is ontstressing van het brein, ook op het werk.

‘Nee, er is geen epidemie van ADHD, depressie of burnout.’ Neuropsycholoog Erik Matser is gespecialiseerd in de relatie tussen het brein en gedrag. In zijn spreekkamer constateerde hij dat veel van zijn patiënten dezelfde klachten hadden. Ze staan continu aan, kunnen geen rust kunnen vinden en slapen slecht. De oorzaak in bijna alle gevallen? ‘Overprikkeling’, zegt hij. ‘Mensen staan tegenwoordig constant aan.’ Hij schreef een boek over het overprikkelde brein, Elements for a better life. Sindsdien treedt hij naar buiten met een duidelijke boodschap: de maatschappij is overprikkeld en als dat ergens tot uiting komt, is dat in het werk.

Wat zie je als de belangrijkste ontwikkeling in je vakgebied op dit moment?

Uit de berichten in de media rijst een explosieve stijging op van ADHD, burnout en depressie. Maar die diagnoses kunnen wat Matser betreft zo in de prullenbak. ‘Wat we meemaken is een explosie van overprikkeling. Nog nooit waren zoveel mensen zo moe en mentaal uitgeput. 1 miljoen mensen kan vandaag niet uit bed komen, omdat ze te moe zijn. 1,2 miljoen mensen gebruikt angstremmers.’

De oorzaak? ‘Door de digitale revolutie komen we niet meer los van onze telefoon. Onze hersenen maken overuren. Op het werk is er een constante stroom van mailtjes, deadlines en Teams-berichten. Werknemers ervaren dat ze constant bereikbaar moeten zijn. ’s Avonds scrollen ze door de social media. Het brein staat de hele tijd aan, krijgt nauwelijks nog rust en raakt overprikkeld, uitgeput.’

‘We hebben in onze hersenen een aan-knop en een uitknop, legt hij uit. De aan-knop is het sympathisch zenuwstelsel, dat staat voor actie en stress. Het parasympathisch zenuwstelsel zorgt voor de nodige rust en herstel. ‘Als jij acht uur per dag op een scherm zit te turen zonder enige ontspanning in je brein, gaan je hersenen in de overdrive. Het lukt niet meer om de uitknop te vinden. Je krijgt symptomen die sterk lijken op ADHD, ADD of hypersensitiviteit. Maar het feit dat je de symptomen hebt, wil niet zeggen dat je de aandoening hebt.’

Tel daarbij op dat van de jongere generatie 64% verslaafd is aan hun telefoon. ‘Ze zijn in de ban van de algoritmes. Ze moeten constant dat pufje dopamine in de hersenen zien te krijgen door almaar naar dat scherm te turen. Ik zie op de sportschool mensen hun oefeningen doen met hun telefoon in de hand. Dan zet je jezelf dus niet meer af. Ik noem het de lost generation.’

Naast de aanhoudende stroom van prikkels wijst Matser op een tweede grote ondermijner van mentale gezondheid: perfectionisme. ‘Toen ik begon met mijn werk was één op de dertig perfectionist. Momenteel gaan we naar één op de drie, en dat komt door beïnvloeding en door sociale druk. Jonge vrouwen leven in een vergelijkingswereld. Overprikkeling, perfectionisme: we staan voor een tsunami aan symptomen waarbij mensen niet ziek zijn, maar helemaal zijn dolgedraaid door de digitale wereld.’

Mentale overprikkeling is wat roken was in de jaren zeventig, zegt hij. ‘Roken op het werk was toen gewoon. Op dit moment beseffen we nog niet hoe groot de ramp is die overprikkeling veroorzaakt.’

Wat zijn de gevolgen van overprikkeling?

Het constante gevoel van alertheid – ook wel hypervigilantie – is de oorzaak van veel psychische problemen, legt Matser uit. ‘Op de korte termijn vermindert het denkvermogen en neemt de spierspanning toe. Klachten als vermoeidheid, hoofdpijn en moeite met concentratie spelen op. Als je hersenen jarenlang blootstaan aan chronische stress, kan dat leiden tot depressies, angsten en vermoeidheid. Medewerkers die uitvallen door burnout? Ook dat komt doorgaans op het conto van een brein dat constant in verhoogde alertheid verkeert. Zelfs van de symptomen van long covid zijn negen van de tien symptomen te scharen onder hersenoverprikkeling.’

Het heeft ook forse gevolgen ook voor ons werk, benadrukt hij. ‘Wat we zien is een verminderde focus, verhoogd verzuim en een structureel lagere productiviteit in teams. Als medewerkers uitvallen door overprikkeling krijgen ze van de bedrijfsarts het label burnout of van de psycholoog het label ADHD. Dat is symptoombestrijding. Daarmee wordt de onderliggende oorzaak niet weggenomen.’

Kunnen werknemers zelf iets aan de oorzaak doen?

‘Jazeker. Zorgen dat de overprikkeling afneemt. Probeer meer in de natuur te zijn, bouw stopmomenten in je dag in. Leef meditatief, ofwel meer in het moment. Beweeg meer. Ga ’s ochtends voor je werk een stuk wandelen in plaats van in de file staan. Je zult merken, je wordt creatiever en kunt je beter verbinden met anderen als je weinig prikkels hebt en ontspannen bent.’

‘Ik heb een programma waarbij ik schermverslaafde jongeren meeneem naar de Pyreneeën in Spanje, waar ze weer contact maken met de natuur en waar ze contact maken met zichzelf. Als je jonge mensen uit hun schermverslaving haalt, genezen ze in heel rap tempo. Hun ADHD-achtige klachten verdwijnen vervolgens als sneeuw voor de zon.’

‘Dat gezegd hebbende, als het brein eenmaal lange tijd flink overprikkeld is geweest, blijft het gevoeliger voor zelfs milde stressprikkels’, vervolgt hij. ‘Zelfs tientallen jaren nadat je burn-out bent geweest. Je schiet dan sneller in de overdrive. Voorkomen is dus cruciaal.’

Wat zouden werkgevers kunnen doen?

‘Om te beginnen moet de schermtijd aan banden, naar maximaal vier uur op het werk. Bewegen is goed; vooral beweging met een rustige hartslag als yoga en wandelen brengt ontspanning in je hoofd. Tijd doorbrengen in de natuur en menselijk contact hebben ook een rustgevend effect. Veel moderne bedrijven doen dat al, ze integreren ontspanning en beweging in hun werkdagen. Ze bieden bijvoorbeeld yoga en sport aan op het werk.’

Hij geeft het voorbeeld van het bedrijf I-team in Eindhoven, dat high-end schoonmaakmachines en hulpmiddelen ontwerpt. ‘Daar werk je acht uur; werknemers zijn verplicht om in die acht uur een uur meditatie te doen en een uur te sporten onder leiding van een personal trainer. Ze krijgen gewoon acht uur betaald. Als je binnenkomt, is er een pick-up point. Daarin leg je je boodschappenlijst en je was. En als je weggaat is je was gedaan, je boodschappen staan klaar. Dit is het bedrijf van de toekomst, waar je dus niet overprikkeld raakt. Waar je tijd hebt voor vrienden, voor connectie. Je hoeft niet meer naar de sportclub. Je krijgt tijd en je herstelt van de prikkels tijdens je werk van het scherm. Het is een extreem voorbeeld, maar wel een goed voorbeeld.’

‘In de huidige high-performance werkcultuur liggen stressklachten en mentale overbelasting continu op de loer. Vitaliteitsprogramma’s gericht op herstel, ontspanning en mentale veerkracht zijn geen leuke extra’s, maar een absolute noodzaak.’

Valt ontprikkelen nog te leren als we eenmaal volwassen zijn?

‘Het is nooit te laat. Het is voor iedereen te leren. Het zijn leefstijlkeuzes. Je kunt ervoor kiezen om een pakje sigaretten op te roken per dag, terwijl je weet dat het slecht is voor je longen en kankerverwekkend. Als jij de hele tijd achter je computer en op je telefoon zit zonder enige ontspanning, weet je dat je daar ziek van wordt. Je wordt moe, je krijgt pijn, emotionele ontregeling, je wordt zelfkritisch en verliest plezier in het leven. Iedereen kan het leren. Alleen zien we het soms niet, dat is iets anders.’

Volgens Matser kan Single Session Therapy (SST) daarbij ondersteunend werken. SST is een bewezen effectieve en laagdrempelige interventie, die bestaat in vele vormen; van een gesprek met een life counselor tot een korte digitale zelfhulpinterventie.  Medewerkers kunnen deze therapie op eigen initiatief inroepen als ze daar behoefte aan hebben. Vaak leidt één gerichte sessie tot concrete inzichten, stressverlaging en gedragsverandering.

Welke vaardigheden moeten HR-professionals gaan ontwikkelen in 2026?

‘HR moet iets van neurowetenschappen afweten. Je moet begrijpen wat overprikkeling is, wat de dieperliggende oorzaak is van wat we tegenwoordig als burnout labelen. Dat is echt niet zo ingewikkeld. Ik geef veel cursussen. Na twee lessen valt doorgaans het kwartje.’

Wat zou je HR-professionals willen meegeven voor 2026?

‘Het komt erop aan het concept van werk anders te benaderen. Weg uit dat circus van de lat steeds hoger leggen en jonge mensen het idee geven dat ze geen fouten mogen maken. Leidinggevenden moeten leren aansturen vanuit mentale gezondheid en daarin zelf het goede voorbeeld geven.’

Download het volledige e-book HR trends 2026 nu gratis

De wereld van werk verandert razendsnel. Wetgeving, technologie en verwachtingen van medewerkers schuiven voortdurend. Hoe blijf je als HR-professional niet alleen bij, maar ook voorop?

In ons e-book HR Trends 2026 delen tien toonaangevende experts hun visie op de toekomst van werk. Van AI en datagedreven HR tot inclusie, duurzaamheid en mentale veerkracht: je ontdekt welke trends écht impact hebben op jouw organisatie.

Met deze inzichten ben je voorbereid op wat komt. Je krijgt concrete adviezen om grip te houden op krapte, betrokkenheid te vergroten en technologie slim in te zetten.

Download het e-book nu gratis

Ontdek Brightmine HR & Compliance Center

HR-wetgeving en cao-data veranderen continu. Met Brightmine HR & Compliance Center mis je geen enkele wijziging en ben je altijd op de hoogte. Want onze arbeidsrechtspecialisten updaten onze kennis elke dag. Zo ben je zeker van je zaak én houd je meer tijd over voor waar je echt om draait: de mensen in je organisatie.

In Brightmine vind je onder andere:

1.500 juridisch gecheckte templates die je zo overneemt

2.000+ actuele cao’s + pensioeninformatie: bekijken en vergelijken

40+ rekentools voor onder andere transitie en verzuim

400+ best practices en jurisprudentie-voorbeelden

Geef je mensen de juiste informatie

Onze arbeidsrechtspecialisten updaten onze kennis en tools elke dag. Zodat je op elk moment het juiste antwoord voor je mensen hebt. Nieuwsgierig geworden?

Lees meer over Brightmine HR & Compliance Center