Proeftijd in arbeidscontracten: regels, valkuilen & best practices voor HR

Door Brightmine

De arbeidsrechtexperts van Brightmine delen de belangrijkste kennis over dit onderwerp met je op deze pagina.

Lees hier alles over: 

• Wat is een proeftijd?
• Is een proeftijd verplicht? 
• Wat zijn de wettelijke regels en voorwaarden van een proeftijd?
• Maximale proeftijd: hoe lang mag een proeftijd duren?
• Proeftijd bij nieuwe functie binnen hetzelfde bedrijf
• Concurrentiebeding tijdens proeftijd
• Ontslag tijdens de proeftijd: wat zijn de regels?
• Gelden de opzegverboden ook in de proeftijd?
• Geen proeftijd in het contract: wat nu?
• Verlening van de proeftijd

Wat is een proeftijd?

Een proeftijd is een periode aan het begin van een arbeidsovereenkomst waarin zowel werkgever als werknemer relatief eenvoudig de arbeidsovereenkomst kunnen beëindigen. Deze periode geeft beide partijen de gelegenheid om te ervaren of de functie en de werknemer goed bij elkaar passen. Tijdens de proeftijd gelden versoepelde ontslagregels: beide partijen kunnen de overeenkomst zonder opzegtermijn en zonder opgaaf van redenen beëindigen.

Is een proeftijd verplicht? 

Nee, een proeftijd is niet verplicht. Het is een optionele afspraak dat werkgever en werknemer kunnen overeenkomen in de arbeidsovereenkomst. Als er geen proeftijd wordt afgesproken, geldt vanaf de eerste werkdag de normale ontslagbescherming met alle bijbehorende regels en opzegtermijnen.

Belangrijke voorwaarde: Een proeftijd moet altijd schriftelijk worden overeengekomen in de arbeidsovereenkomst of in een schriftelijke bijlage die voor aanvang van de arbeidsovereenkomst is ondertekend. Een mondelinge afspraak of een proeftijd die achteraf wordt vastgelegd, is niet geldig.

Wat zijn de wettelijke regels en voorwaarden van een proeftijd?

Een proeftijd is alleen geldig als deze voldoet aan de volgende eisen (art. 7:652 BW). De proeftijd is:

• schriftelijk is overeengekomen; én
• voor de werkgever en de werknemer gelijk is; én
• de duur niet langer is dan:
• twee maanden bij een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd of een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd van twee jaar of langer;
• één maand bij een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd van twee jaar of korter of als het einde van de arbeidsovereenkomst niet op een kalenderdatum is gesteld (bijvoorbeeld als de arbeidsovereenkomst is aangegaan voor de duur van een bepaald project).
• een proeftijd die is overeengekomen in een tijdelijke arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd van zes maanden of korter is sowieso niet geldig.

Maximale proeftijd: hoe lang mag een proeftijd duren?

De maximale duur van een proeftijd hangt af van de duur van de arbeidsovereenkomst. De wetgever heeft hier duidelijke regels voor vastgesteld:

• Proeftijd bij jaarcontract en langere contracten: Bij een arbeidsovereenkomst voor twee jaar of langer geldt een maximale proeftijd van twee maanden. Dit is de meest voorkomende situatie bij reguliere dienstverbanden.
• Proeftijd bij 6 maanden contract (kortere contracten): Bij een arbeidsovereenkomst korter dan twee jaar geldt een maximale proeftijd van één maand. Dit betekent:
  • Contract van 6 maanden: maximaal 1 maand proeftijd
  • Contract van 1 jaar: maximaal 1 maand proeftijd
  • Contract van 1,5 jaar: maximaal 1 maand proeftijd
• 2 maanden proeftijd bij jaarcontract: mag dat?

Dit is een veelgestelde vraag die tot verwarring kan leiden. Het antwoord is: nee, dat mag niet. Bij een jaarcontract (arbeidsovereenkomst van één jaar) geldt een maximale proeftijd van één maand, niet twee maanden.

Twee maanden proeftijd is alleen toegestaan bij arbeidsovereenkomsten van twee jaar of langer. Als een werkgever toch twee maanden proeftijd afspreekt bij een jaarcontract, is de proeftijd in zijn geheel nietig. Dit betekent dat er helemaal geen proeftijd geldt en de normale ontslagbescherming vanaf dag één van toepassing is.

Proeftijd bij nieuwe functie binnen hetzelfde bedrijf

Wanneer een werknemer intern doorgroeit naar een nieuwe functie, rijst de vraag of opnieuw een proeftijd kan worden afgesproken. Het antwoord hangt af van de situatie:

• Nieuwe arbeidsovereenkomst: Als de oude arbeidsovereenkomst wordt beëindigd en er een volledig nieuwe overeenkomst wordt gesloten voor de nieuwe functie, dan kan opnieuw een proeftijd worden afgesproken (binnen de wettelijke maxima).
• Wijziging bestaande overeenkomst: Als de functiewijziging plaatsvindt binnen de bestaande arbeidsovereenkomst (bijvoorbeeld via een addendum), dan kan in principe geen nieuwe proeftijd worden overeengekomen. De werknemer heeft immers al bewezen geschikt te zijn voor het bedrijf.

Praktijktip voor HR: Wees voorzichtig met het afspreken van een nieuwe proeftijd bij interne mobiliteit. Bij twijfel kan juridisch advies helpen om te bepalen of een nieuwe proeftijd rechtmatig is

Concurrentiebeding tijdens proeftijd

Een concurrentiebeding kan ook tijdens de proeftijd gelden, maar er zijn belangrijke beperkingen:

Als de werknemer zelf ontslag neemt tijdens de proeftijd, blijft het concurrentiebeding in principe van kracht

• Een concurrentiebeding moet schriftelijk zijn overeengekomen
• Het beding mag niet onevenredig bezwarend zijn voor de werknemer
• Bij ontslag tijdens de proeftijd op initiatief van de werkgever vervalt het concurrentiebeding automatisch

Ontslag tijdens de proeftijd: wat zijn de regels?

Als je met de werknemer een geldige proeftijd hebt afgesproken, kunnen beide partijen tijdens die termijn de arbeidsovereenkomst met onmiddellijke ingang opzeggen. De regels voor dit ‘proeftijdontslag’ staan in artikel 7:676 BW. Lees hier meer over ontslag tijdens proeftijd.

Gelden de opzegverboden ook in de proeftijd?

Tijdens de proeftijd zijn de opzegverboden van artikel 7:670 en 7:670a BW niet van kracht (art. 7:670a lid 2 sub b BW). Dat betekent dat het dienstverband tijdens de proeftijd met onmiddellijke ingang kan worden opgezegd, ook als een werknemer:

• ziek of zwanger is;
• zorg- of ouderschapsverlof geniet; en/of
• lid is van de ondernemingsraad.

Let op: Het proeftijdontslag is alleen geldig als het binnen de proeftijd is gegeven. Het ontslag moet de werknemer dus voor het einde van de proeftijd moet hebben bereikt.

Lees hier ook het antwoord op de HR-vraag: mag je een proeftijd opnemen bij een nieuwe functie?

Geen proeftijd in het contract: wat nu?

Het komt regelmatig voor dat er geen proeftijd in de arbeidsovereenkomst is opgenomen. Dit kan verschillende redenen hebben:

• De werkgever is vergeten een proeftijd op te nemen
• Bewust gekozen om geen proeftijd af te spreken
• De proeftijd is nietig omdat deze niet voldoet aan de wettelijke eisen

Consequenties: Zonder geldige proeftijd geldt vanaf de eerste werkdag de volledige ontslagbescherming. Dit betekent dat de werkgever:

• Mogelijk een transitievergoeding moet betalen
• Een opzegtermijn in acht moet nemen
• Toestemming van het UWV nodig heeft of ontbinding via de kantonrechter moet aanvragen

Verlening van de proeftijd

Een veelgestelde vraag van HR-professionals is of een proeftijd verlengd kan worden als de beoordelingsperiode te kort blijkt. Het uitgangspunt is duidelijk: een proeftijd verlengen is in principe niet toegestaan. Lees meer over de verlenging van de proeftijd.

Wil je zeker weten dat je voldoet aan alle regels rondom proeftijden? Ontdek Brightmine HR & Compliance Center

In Brightmine HR & Compliance Center vind je alles wat je als HR-professional moet weten over arbeidsovereenkomsten: van proeftijden tot vaste aanstellingen en alles daartussenin. Je vindt er voorbeeldtemplates voor contracten, praktijkvragen, jurisprudentie en een cao-databank met maar liefst 2000+ cao’s die in een paar muisklikken vergelijkt. Zo bespaar je veel tijd aan juridisch uitzoekwerk of het checken of opstellen van contracten. Alle informatie in Brightmine HR & Compliance Center is 100% juridisch geverifieerd. Zo ben je altijd zeker van je zaak!